آشنایی با چندپدیده زیستی
سکسکه
خروپف
خمیازه
آروغ زدن
سردردهیستامینی
خون دماغ
سرفه وعطسه
تب خال
شهریاررضاپور
دبیرزیست شناسی دبیرستان های لاهیجان
1- سکسکه
سکسکه حاصل تحریک عصب فرنیک است که ماهیچه دیافراگم رابه علل نامعلوم مجبور به انقباض غیرقابل کنترل می کند. دیافراگم یکی ازماهیچه های اصلی تنفسی است که با انقباض منظم خود هوارابه ریه واردویاازآن خارج می کند .(همان دم وباردم )
چنانچه عضوی درنزدیکی دیافراگم تحریک شودرفلکس های شدیدی روی این پرده ایجادمی شودوموجب انقباض شدیدآن می گردد دراین حالت ورود سریع هوا به حنجره و شش ها صدای سکسکه راایجاد می کند.
علم پزشکی باهمه پیشرفت هایش هنوز درمان مطمئنی برای انقباض های کوچک وپر سروصدا نیافته است. مری نیز ممکن است دچارانقباض های غیرارادی شود. بلع نادرست یک لقمه غذا به تحریک عصب آن وباعث انقباض انتهای مری می شود.
سکسکه معمولا بدون ایجادتاراحتی شروع می شود وپایان می یابد برخی اوقات منفرد وگاهی پی درپی بوده وممکن است چند دقیقه طول بکشد. اما گاهی طولانی می شود که نشان دهنده گرفتاری جدی تر است.
· کسانی که تحت عمل جراحی قرارگرفته اند (جراحی معده یاپشت )اغلب دچارسکسکه های طولانی می شوند .واکنش به داروی بیهوشی هم ایجاد سکسکه بعدازعمل می کند.
· نارسایی پیشر فته کلیه یاتومور نزدیک سینه ،دیافراگم یامری هم ممکن است باعث سکسکه های طولانی یامکررشود.
· بالاخره بعضی افراد به دلایل فیزیولوژیکی دچار سکسکه می شوند وگاهی ترس ازیک واقعه وچیز ناخواسته باعث ایجاد سکسکه می گردد.
درمان سکسکه
1-برای درمان سکسکه بایدانقباض دیافراگم یامعده رامتوقف کرد این کار باپرت کردن حواس فردبه چیزی دیگر می تواند انجام گیرد.
2-خوردن چیزی دارای مزه شدید ممکن است سکسکه شمارا متو فف کند.
3-یک لیموترش یایک قاشق چای خوری سرکه بخورید.
4-انگشت خودرادرحلق تان فروببرید اما نه آن قدر که دچار استفراغ شوید کمی عق بزنید ممکن است بر ای قطع آهنگ سکسکه کافی باشد.
5-نوشیدن یک لیوان آب بابلع های منظم ویکسان می تواند سکسکه را متوقف کند.
6-ازکمر خم شوید ودرهمین حال کمی آب بخورید این روش گاهی سکسکه راازبین می برد.
7-باترکاندن یک بادکنک یافریادکشیدن ناگهانی یا باهرچیز دیگر حواس فرد مبتلا رابه چیزی غیراز سکسکه اش پرت کنید.
8-دهانتان راکاملا بازکنید زبان رابادست گرفته وآن راچندثانیه بیرون بکشید درهمتان حال جمله سختی بگویید.
9-کمی شکر درانتهای زبان گذاشته وآن راببلعید یابایک قاشق چای خوری شکر درآب حل کرده وآنرا سربکشید.
10-باکسی که سکسکه می کند شرط ببندید که تا2دقیقه دیگرسکسکه اش بند می آید مطمئن باشید شرط رامی برید.
11-جلوگیری نکردن ارسکسکه باعث می شود تاماهیچه های دیگر درمتوقف کردن انقباض شرکت کنند
12-اگرسکسکه شماازبین نمی رود به این علت است که می خواهید آن رابه زور متوقف کنید افکارخودرابه قفسه سینه متمرکزکرده ودیافراگم راسفت می کنیدبااین کاروتلاش برای نگاه داشتن سکسکه فقط آن ر ابدتر می کنید.
2-خروپف
خروپف کردن بسیار شایع و درمان آن بسیار مشکل است.البته از نظر پزشکی چیز بی اهمیتی است به طوری که بسیاری از پزشکان نیازی به درمان آن نمی بینند.
خروپف کردن ممکن است چیزی طبیعی باشد،تعداد کسانی که خروپف می کنند بسیار زیاد است.
در هنگام بیداری ماهیچه های حنجره مسیر هوا را باز نگه می دارند ولی وقتی می خوابید این ماهیچه ها شل می شوند.در کسانی که خروپف می کنند زبان یا بافت درون گلو مجرای هوا را تا حدی می بندد.عبور هوا از میان این لوله تنگ شده ایجاد صدا می کند که برای پیروز شدن بر انسداد نسبی مجرا بدن هوا را باشدت بیش تری به درون می کشد که با این کار بافت های شل شده به هم می چسبند و باعث بند آمدن موقتی نفس می شود ،این حالت را بی نفسی می گویند .خروپف بی نفسی هنگام خواب است.کسی که دچار بی نقسی هنگام خواب می شود نه فقط یک یا دو بار بلکه صد ها بار در طول شب گرفتار توقف نفس می شود . این انقطاع نفس و خروپف خواب آرام را برای فرد حرام کرده و احتمالا قلب را تحت فشار قرار می دهد و فشارخون را بالا می برد.
عوامل خروپف
1- انحراف بینی اگر استخوان های مجاری سوراخ های بینی نوعی انحراف داشته باشد به طوری که هوای تنفسی به راحتی نتواند به مجاری تحتانی تنفسی برسد فرد موقع خوابیدن دچار خروپف می شود.
2-گرفتگی بینی یا وجود پولیپ یا بافت های اضافی درون سوراخهای بینی علت دیگری برای خروپف می تواند باشد.
3-برجسته شدن یابزرگی لوزه ها( لوزتین ویا لوزه سوم ) در کودکان علاوه برایجاد خروپف درآن ها درحالت پیشرونده می تواند باعث عوارض شنوایی شامل کم شنوایی ، ناشنایی نازک شدن یاسوراخ شدن پرده صماخ گردد . که د راین حالت پزشکان متخصص اقدام به برداشتن لوزه ها می کنند.
4-عواملی که باعث تنگی نفس می شوند مانند: سرما خوردگی ، چاقی یابالارفتن سن ، حساسیت ها (آسم) وداروهای مسکن.
درمان خروپف
درمان عوامل ایجاد خروپف مثلا درمان انحراف بینی یا گرفتگی آن ، برداشتن لوزه ها باعمل جراحی پرهیز ا زعوامل حساسیت زا وبیناریهاسس که باعث تنگی نفس شده اند معمولا خروپف را ازبین می برند.
بالاخره بهترین وضعیت برای جلوگیری ازخروپف های غیر بیماری زا خوابیدن به پهلوست.
3-خمیازه
خمیازه معمولا دراثر خستگی مفرط وبی خوابی به وجود می آید. هنگامی که خمیازه صورت می گیرد به وسیله یک نفس عمیق درحالت دم) تمام ریه پرازهوامی شود ، بدین طریق میزان اکسیژن خون افزایش می یابد. بعید به نظر می رسد باشروع خمیازه بتوان آن را متوقف کرد چراکه ماهیچه های مربوط به این رفلکس به طور خودکار عمل می کنن. ولی چنانچه احساس شروع خمیازه ای درک شود برخی ازاوقات می توان آن رابافشاردادن انگشت به انتهای چانه متوقف کرد. مشاهده خمیازه دیگران باعث خمیازه می شود. علت خمیازه هنوز مشخص نشده است ومعلوم نگشته کدام قسمت مغز این عمل را کنترل می کنند.
4- آروغ زدن
درگلوی ما دولوله وجودداردکه به سمت پایین می رود یکی نای که هوارا به ریه ها می رساند ودیگری مری که غذ ارا به معده می برد. درابتدی نای دریچه مخصوصی ( اپیگلوت) قراردارد که موقع خوردن غذا بسته می شود تاغذاوارد ریه ها نشود. ولی مری دریچه ای ندار د که مانع ورود هوا به معده شود بنا براین اگرهنگام خوردن یا آشامیدن هوا وارد مری شود حبابی ا زهوای بلعیده شده درست می شود ، معمولا این حباب جذب بدن می شوداما گاهی ازمری برمی گردد وصدای مخصوصی تولید می کند که شباهت به صدای خارج شدن هواازبادکنک دارد ، این صدا همان « آروغ» است.
5- سردرد هیستامینی
سردردی است که بیشتر مردان به آن مبتلا می شوند . ازویژگی های این نوع سردرد این است که بیمار درطول سال ممکن است فقط یک یا دو ماه به حملات آن دچار شود . ازسوی دیگر درمدت یک ماهی که بیمار به آن مبتلاست مکرر دچار سردردهای شدیدمی شود سردردها بیشتر درهنگام شب عارض می شود ومد ت 30 تا90 دقیقه طول می کشد. ازعلائم سردرد هیستامینی این است که همیشه دریک طرف سر ایجادمی شود وپشت کاسه چشم ، ناحیه پیشانی وگیجگاه را فرا می گیرد وباریزش اشک ازچشم وآب ازبینی همان طرف همراه است. علت اصلی این نوع سردردها هنوز کاملا مشخص نشده است ولی دربسیاری موارد به دنبال مصرف مشروبات الکلی ظاهر می گردد . برای درمان آن مراجعه به پزشک ضروری است.
6-خون دماغ
رگهای کوچک ونازکی دردیواره داخلی بینی زیاداست این رگها زود پاره می شوند . اگر زمین بخورید یابه اطراف بینی آسیبی برسد ممکن است باپاره شدن بعضی ازاین مویرگها خون ازدماغ جاری شود این حالت رااصطلاحا "خون دماغ" می نامند.
گاه ممکن است براثر انگشت کردن دربینی خون دماغ شوید.بعضی وقت ها اگر زیادهیجان زده شوید فلب سریع تر خون را به گردش می آورد ، نیروی اضافی خونی که به سرعت ازاین رگهای نازک می گذرندممکن است بعضی ازآنها راپاره کندوخون ازدماغ جاری شود.بیشتر خون دماغ ها خودبخود ظرف 10 دقیقه بند می آید . بندآمدن خون دماغ مثل بند آمدن خون زخم است یعنی خون لخته می شود.
اما گاهی خون دماغ طولانی می شود، دراین صورت بهتراست آن را بندآوریم.
دراز کشیدن گاهی به بندآمدن خون دماغ کمک می کند ، گذاشتن تکه کوچکی باند یاپنبه یاحتی دستمال کاغذی درداخل بینی خونریزی را بند می آورد. اما اگر خون درمدت کوتاهی بند نیامد باید به پزشک مراجعه کرد. بهتراست تامدتی بعداز خون دمتاغ از دماغ گرفتن خودداری کرد.
7-سرفه وعطسه
حساسیت زیاد نای ، نایژه ومجاری بینی باعث می شودتاورود گازها وموادخارجی اعصاب بینی را تحریک کنند وباعث واکنش سرفه یاعطسه شود و دراین حالت هوا بافشارازراه دهان (سرفه) یابینی (عطسه) همراه بامواد خارجی به بیرون رانده می شوند.وقتی عطسه می کنید، هزارها جرم کوچک باسرعتی بسیار زیاد (1540کیلومتر درساعت)درهواپخش می شود.
درشروع سرفه یاعطسه حنجره بسته می شود وهوا راداخل شش ها محبوس می کند ،سپس بابازشدن ناگهانی حنجره ، هوا بافشار خارج می شود.
عطسه رامی توان بافشاردادن انگشت درحدفاصل بینی ولب بالا متوقف نمود . هنگامی که عطسه ایجاد می شود نمی توان چشم راازبسته شدن برای یک لحظه بازداشت.
8-تب خال
جوش دردناک وقرمزی است که معمولا دراطراف لب ها و گاهنی زیربینی پدید می آید . این جوش ورم می کند ،عفونی می شود وتایکی دوهفته دوام دارد.
علت این عارضه یک ویروس غیرفعالی است که درافراد مستعد ونواحی لب ها وبینی وجودداردکه بلافاصله بعداز فراهم شدن شرایط مناسب فعال شده این عارضه رانشان می دهد.
عواملی مثل سرماخوردگی ،سرما ، گرما واضطراب وتشویش می تواند درفعال شدن این ویروس نقش داشته باشد. شاید به همین خاطر برای تب خال علت های واهی مثل بی وقتی و رفتن درجاهای تاریک ویاتنهایی و... قائل شده اند . امروزه پماد هایی برای درمان سریع تر تب خال ساخته شده است مانند: میرتوپلکس (پمادی گیاهی است) ویا آسایکلوویر.
